رانندگان چه زمانی باید از نور بالا استفاده کنند؟ بایدها و نبایدهای روشنایی چراغ‌های جلو

چراغ‌های جلوی خودرو از جمله حیاتی‌ترین تجهیزات ایمنی هر وسیله نقلیه محسوب می‌شوند. در میان انواع حالات روشنایی، نور بالا High Beam قابلیتی است که می‌تواند دید راننده را تا فواصل بسیار دور افزایش دهد؛ اما همین قابلیت مفید، در صورت استفاده نادرست، می‌تواند به عاملی خطرناک برای سایر کاربران جاده تبدیل شود.

اگرچه بسیاری از رانندگان به خوبی از زمان و شرایط به‌کارگیری نور بالا آگاه هستند اما برخی رانندگان توجهی به این موضوع ندارند. به همین خاطر تصمیم گرفتیم در یک نوشتار آموزشی، بایدها و نبایدهای استفاده از چراغ‌های جلوی خودرو را بیان کنیم.

سیستم روشنایی خودروهای مدرن معمولاً دارای دو حالت اصلی است. حالت نخست، نور پایین Low Beam نام دارد که برای روشنایی محدوده نزدیک جلوی خودرو طراحی شده و پرتو نور آن به گونه‌ای تنظیم می‌شود که چشم رانندگان مقابل را خیره نکند. در مقابل، نور بالا High Beam پرتوی متمرکز و قوی دارد که مسافت دید را به‌طور قابل‌توجهی افزایش می‌دهد.

بر اساس قوانین برخی کشورها، نور بالای خودرو باید به گونه‌ای تنظیم شود که افراد و وسایل نقلیه را در فاصله حداقل ۱۳۷ متر جلوتر از خودرو روشن کند. در مقابل، نور پایین باید قادر به روشن کردن محدوده حداقل حدود ۴۵ متر جلوتر باشد، به شرط آنکه بخش پر شدت پرتو نور به چشم رانندگان مقابل برخورد نکند.

قانون اساسی استفاده از نور بالا زمانی است که هیچ وسیله نقلیه دیگری در نزدیکی شما نیست. نور بالا به شما کمک می‌کند مسافت بیشتری را ببینید، اما در شرایطی که ممکن است رانندگان دیگر را خیره کنید، نباید از آن استفاده کنید. در جاده‌های بین‌شهری و مناطق کوهستانی که فاقد روشنایی معابر هستند، استفاده از نور بالا می‌تواند در تشخیص به‌موقع موانع، حیوانات یا عابران پیاده بسیار مؤثر باشد.

در جاده‌های خلوت و کم تردد، استفاده از نور بالا توصیه می‌شود. چراغ‌های خودرو اساساً باید در حالت نور بالا استفاده شوند، مگر در شرایطی که وسایل نقلیه دیگری در مجاورت هستند. این رویکرد به راننده امکان می‌دهد تا عابران پیاده، دوچرخه‌سواران و موانع را زودتر شناسایی کند.

در جاده‌های روستایی که معمولاً فاقد روشنایی خیابانی هستند و ترافیک آن‌ها کمتر است، استفاده از نور بالا توصیه می‌شود. با این حال، به محض مشاهده خودرویی در فاصله مناسب (معمولاً حدود ۲۰۰ متری)، باید به نور پایین تغییر وضعیت دهید.

مهم‌ترین قانون استفاده از نور بالا، لزوم تغییر وضعیت به نور پایین هنگام رویارویی با خودروی مقابل است. زمانی که خودروی دیگری در جهت مخالف در حال حرکت است، راننده موظف است نور خود را به حالت پایین تغییر دهد. این کار از خیره شدن راننده مقابل جلوگیری کرده و خطر تصادف را کاهش می‌دهد.

در قوانین کشور استرالیا، فاصله ایمن برای تغییر وضعیت از نور بالا به پایین، کمتر از ۲۰۰ متر تعیین شده است. اگر خودرویی با نور بالا به سمت شما می‌آید، توصیه می‌شود به سمت چپ جاده نگاه کنید و سرعت خود را کاهش دهید تا چشمان شما با نور کم تطابق پیدا کند.

هنگامی که در پشت سر خودروی دیگری در حال حرکت هستید، استفاده از نور بالا ممنوع است. پرتو نور قوی می‌تواند از طریق آینه‌های عقب وارد چشم راننده جلویی شده و او را خیره کند. بر اساس مقررات موجود، زمانی که وسیله نقلیه دیگری در جلو حرکت می‌کند و احتمال ایجاد مزاحمت وجود دارد، راننده باید نور چراغ‌های خودروی خود را کاهش دهد.

در خیابان‌های شهر که روشنایی کافی وجود دارد و ترافیک سنگین است، استفاده از نور بالا نه تنها ضرورتی ندارد، بلکه می‌تواند خطرآفرین باشد. در واقع استثنای استفاده از نور بالا شامل مناطق شهری با ترافیک سنگین می‌شود. در این مناطق، رانندگان معمولاً باید از نور پایین استفاده کنند.

باران، مه، برف و دود از جمله شرایطی هستند که استفاده از نور بالا را نه تنها بی‌فایده، بلکه مضر می‌سازند. در مه غلیظ، پرتو نور بالا به ذرات آب برخورد کرده و بازتاب می‌یابد، در نتیجه دید راننده به شدت کاهش می‌یابد. حتی برخی خودروسازان به صراحت اعلام کرده‌اند که در شرایط آب‌وهوایی بد (باران، مه، برف، باد شدید و غیره) سیستم کمکی نور بالا ممکن است به درستی عمل نکند و راننده باید به‌صورت دستی نور را تغییر وضعیت دهد.

سیستم کمکی نور بالا (High Beam Assist)

خودروهای مدرن اغلب به سیستمی مجهز هستند که به‌طور خودکار نور بالا و پایین را بر اساس شرایط ترافیکی تغییر می‌دهد. این سیستم در برخی خودروها در سرعت‌های تقریبی ۴۰ کیلومتر بر ساعت و بالاتر فعال می‌شود. هنگامی که یک خودرو در روبرو ظاهر می‌شود، سیستم به‌طور خودکار نور را به حالت پایین تغییر می‌دهد.

با این حال، خودروسازان تأکید می‌کنند که این سیستم‌ها جایگزین توجه و هوشیاری راننده نیستند و در شرایط زیر ممکن است به درستی عمل نکنند:

• آب‌وهوای نامساعد (باران، مه، برف)
• جاده‌های کوهستانی با فراز و نشیب متوالی
• جاده‌های پرپیچ‌وخم
• وجود تابلوها یا سطوح بازتابنده که نور را به سمت خودرو منعکس می‌کنند

در سال‌های اخیر، شکایت رانندگان از خیرگی ناشی از چراغ‌های خودروهای مقابل افزایش یافته است. تحقیقات نشان می‌دهد که یکی از دلایل اصلی این پدیده، جایگزینی لامپ‌های هالوژن اصلی با لامپ‌های LED غیراستاندارد است.

مشکل اصلی در طراحی متفاوت این دو نوع لامپ نهفته است. چراغ‌های هالوژن از بازتابنده‌ها یا رفلکتورها برای هدایت نور استفاده می‌کنند، درحالی‌که چراغ‌های LED به پروژکتور نیاز دارند. نصب لامپ LED در محفظه هالوژنی، الگوی پرتو نور را به هم می‌زند و نور را در همه جهات پخش می‌کند که نتیجه آن خیره‌کننده بودن برای رانندگان مقابل است.

بر اساس قوانین ایلینوی آمریکا، خودروهای تولید شده پس از ژانویه ۲۰۲۸ باید مجهز به سیستم‌های تطبیقی نور بالا باشند که مطابق با مقررات وزارت حمل‌ونقل آمریکا عمل می‌کنند. این سیستم‌ها قادرند با تشخیص خودروهای مقابل، بخش خاصی از پرتو نور را خاموش کرده و بقیه جاده را همچنان روشن نگه دارند.

یکی از رایج‌ترین اشتباهات رانندگان، استفاده از نور بالا در شرایط مه‌آلود است. بر اساس آمار موجود، شش نفر از هر ده راننده نمی‌دانند چه زمانی باید از نور مه‌شکن استفاده کنند. واقعیت این است که در مه، برف یا باران شدید، نور بالا عملاً بی‌اثر و حتی مضر است، زیرا پرتو نور به ذرات معلق در هوا برخورد کرده و بازتاب می‌یابد.

در این شرایط، بهتر است از نور پایین همراه با چراغ‌های مه‌شکن استفاده شود. باید دانست چراغ‌های مه‌شکن (جلو و عقب) فقط باید در مه یا سایر شرایط جوی خطرناک که دید را کاهش می‌دهد، استفاده شوند و پس از بهبود شرایط باید خاموش گردند.

آنچه باید انجام دهید:

• نور بالا را در جاده‌های تاریک و خلوت فعال کنید تا دید بهتری نسبت به عابران و موانع داشته باشید.
• به محض دیدن خودروی مقابل، به نور پایین تغییر وضعیت دهید و این کار را زمانی انجام دهید که فاصله دو خودرو به کمتر از ۲۰۰ متر رسیده است.
• در ترافیک سنگین و مناطق شهری از نور پایین استفاده کنید.
• در مه، باران و برف از نور پایین به همراه چراغ مه‌شکن استفاده کنید.
• از درستی تنظیم بودن چراغ‌های خودرو اطمینان حاصل کنید. چراغ‌های نامنظم حتی در حالت نور پایین نیز می‌توانند خیره‌کننده باشند.

آنچه نباید انجام دهید:

• هرگز در فاصله نزدیک از خودروی جلویی از نور بالا استفاده نکنید؛ این کار چشمان راننده جلویی را از طریق آینه‌ها خیره می‌کند.
• از لامپ‌های غیراستاندارد و دستکاری‌شده استفاده نکنید؛ نصب لامپ LED در محفظه هالوژنی غیرقانونی و خطرناک است.
• در مه غلیظ از نور بالا استفاده نکنید؛ این کار دید شما را بدتر می‌کند.
• چراغ‌های مه‌شکن را در شرایط عادی جوی روشن نگه ندارید؛ این کار برای سایر رانندگان آزاردهنده است.

استفاده صحیح از نور بالا نه تنها یک الزام قانونی، بلکه یک مسئولیت اجتماعی و اخلاقی برای هر راننده است. نور بالا را فقط زمانی استفاده کنید که به چشم هیچ راننده دیگری نمی‌تابد. با افزایش خودروهای مجهز به چراغ‌های LED قدرتمند و همچنین دست‌کاری‌های غیرمجاز، مشکل خیرگی ناشی از نور خودروها روز به روز جدی‌تر می‌شود. این مشکل به ویژه برای رانندگان مسن‌تر که به نور بیشتری برای دیدن نیاز دارند اما درعین‌حال به نور حساس‌تر هستند، نگران‌کننده است. همه ما مسئولیت داریم تا با آموزش، اجرای قوانین و رعایت اخلاق رانندگی، ایمنی حمل‌ونقل را بهبود بخشیم.